Przekonujący czy przekonywujący – poprawna pisownia

Przekonujący czy przekonywujący? Poprawne są dwie formy: przekonujący oraz przekonywający, natomiast wariant przekonywujący to błąd i nie znajdziesz go w żadnym słowniku. Ta prosta zasada rozwiewa wątpliwość, która spędza sen z powiek uczniom, copywriterom i pracownikom biurowym. Poniżej wyjaśniamy, skąd bierze się popularna pomyłka, jak działa mechanizm jej powstawania oraz jak łatwo zapamiętać właściwą pisownię. Dorzucamy też przykłady użycia w zdaniach i synonimy, dzięki którym napiszesz to słowo bez błędu.

Najważniejsze informacje

• Poprawne są dwie formy imiesłowu: przekonujący oraz przekonywający, obie zgodne z normą wzorcową.
• Forma przekonywujący to błąd zwany kontaminacją, czyli skrzyżowaniem dwóch poprawnych wersji, i nie ma jej w słownikach.
• Forma przekonujący pochodzi od czasownika przekonuje, a przekonywający od dawniejszej odmiany przekonywa.
• Według PWN błędne przekonywujący pojawia się w druku równie często co przekonujący, mimo statusu niepoprawnego.
• Prof. Mirosław Bańko postuluje akceptację formy przekonywujący w normie potocznej, ale Marian Kucała jej w ogóle nie dopuszcza.
• Prosty test: skoro mówisz on przekonuje, a nie przekonywuje, to imiesłów brzmi przekonujący, bez zbędnego -wu-.
• Ten sam błąd dotyczy pary oddziałujący i oddziaływający, gdzie forma oddziaływujący jest równie niepoprawna.

Przekonujący czy przekonywujący: która forma jest poprawna

Poprawne są dwie formy: przekonujący oraz przekonywający. Obie są zgodne z normą języka polskiego. Forma „przekonujący" pochodzi od czasownika „przekonuje", a „przekonywający" od formy „przekonywa". Forma „przekonywujący" jest niepoprawna i nie występuje w słownikach jako uznana.

Potwierdzają to zgodnie Poradnia PWN, Poradnia Uniwersytetu Wrocławskiego oraz słowniki cytowane przez Narodowe Centrum Kultury. Czytaj teżWymyślić czy wymyśleć: poprawna pisownia i zasady

Dwie poprawne formy: przekonujący i przekonywający

Słowniki PWN notują dwa poprawne warianty imiesłowu. Forma „przekonujący" pochodzi od czasownika „przekonuje", a „przekonywający" od dawniejszej odmiany „przekonywa".

Potwierdzają to autorytatywne wydawnictwa: Słownik ortograficzny PWN, Słownik języka polskiego PWN, USJP, NSPP oraz WSPP, przywoływane przez NCK. To spójne stanowisko całej polskiej leksykografii. Obie formy możesz stosować bez obaw o błąd.

Dlaczego przekonywujący to błąd?

Forma „przekonywujący" to tak zwana kontaminacja, czyli błędne skrzyżowanie dwóch poprawnych wariantów. Powstaje od niepoprawnej formy czasownika „przekonywuje", która nie istnieje w normie.

Poradnia Językowa PWN, prowadzona przez prof. Mirosława Bańkę, jednoznacznie traktuje ten wariant jako niepoprawny. Poradnia Uniwersytetu Wrocławskiego stwierdza wprost: „Forma 'przekonywujący’ jest niepoprawna. Zgodne z normą są formy: przekonujący lub przekonywający".

Słownik SJP.pl notuje to słowo z adnotacją „często oceniane jako niepoprawne" oraz „dopuszczalne w grach", ale to zbiór do gier słownych, poza normą ogólną. W tekstach szkolnych, urzędowych i zawodowych używaj wyłącznie form „przekonujący" albo „przekonywający". Czytaj teżW porządku czy wporządku: poprawna pisownia

Skąd bierze się słowo przekonujący i dlaczego przekonywujący jest błędem?

Poprawna forma słowa przekonujący pochodzi od czasownika przekonywać, a dokładnie od jego formy teraźniejszej. Imiesłowy przymiotnikowe czynne tworzy się od tematu czasu teraźniejszego, dlatego kluczowe jest to, jak brzmi ten czasownik w 3. osobie liczby pojedynczej. Czasownik „przekonywać" ma w czasie teraźniejszym dwie odmiany: przekonuję albo przekonywam, przekonuje albo przekonywa. Nie istnieje jednak forma „przekonywuje".

Imiesłów od formy przekonuje: przekonujący

Czasownik przekonywać ma w czasie teraźniejszym dwojaką odmianę. Jedna z nich brzmi: przekonuję, przekonujesz, przekonuje, przekonują.

Do formy przekonuje dodajemy końcówkę -cy. Tak powstaje imiesłów przekonujący. Mechanizm jest prosty i regularny.

Imiesłów od formy przekonywa: przekonywający

Drugi wzorzec odmiany brzmi: przekonywam, przekonywasz, przekonywa, przekonywają. Historycznie czasownik odmieniał się właśnie tak, a dziś współistnieją oba wzorce.

Od formy przekonywa powstaje imiesłów przekonywający. Ta wersja również jest zgodna z normą. Nie brzmi jednak niepoprawnie żadna cząstka -wu-.

Kontaminacja: jak powstaje przekonywujący

Błąd rodzi się na styku dwóch poprawnych odmian. Słownik wyrazów kłopotliwych (red. M. Bańko, M.

Krajewska, s. 268) tłumaczy to wprost: "Formy przekonywuję, przekonywują, powstałe ze skrzyżowania [przekonuję i przekonywam], są częste, ale uważane za niepoprawne". To właśnie kontaminacja: zlanie dwóch prawidłowych wersji w jedną wadliwą.

Ponieważ formy "przekonywuje" nie ma w normie, nie może od niej powstać żaden poprawny imiesłów. Ten sam mechanizm działa przy parze oddziałujący i oddziaływający: forma "oddziaływujący" jest błędna dokładnie tak samo jak "przekonywujący".

Przekonujący i przekonywający: porównanie trzech form

Poprawna forma słowa "przekonujący" pochodzi od czasownika "przekonuje", a jej równie poprawnym odpowiednikiem jest "przekonywający" (od "przekonywa"). Trzecia forma, "przekonywujący", to błędna kontaminacja, która powstała ze skrzyżowania dwóch poprawnych wzorców odmiany.

Poniższe zestawienie pokazuje na jeden rzut oka, od czego pochodzi każda forma i jaki ma status normatywny.

Z trzech wariantów tylko dwa pierwsze notują słowniki: Nowy Słownik Języka Polskiego PWN 2002 oraz Wielki Słownik Ortograficzny PWN 2003 podają "przekonujący" i "przekonywający".

Ciekawy jest jednak niuans frekwencyjny. Według PWN forma "przekonywujący" występuje w tekstach drukowanych równie często co "przekonujący" i znacznie częściej niż "przekonywający", mimo statusu niepoprawnego. Profesor Mirosław Bańko postuluje wręcz jej akceptację w normie potocznej.

Inni językoznawcy są jednak surowsi. Mały słownik poprawnej polszczyzny Mariana Kucały w ogóle nie dopuszcza tej formy, sytuując ją poniżej nawet normy potocznej.

Wniosek praktyczny jest prosty. W tekście oficjalnym, szkolnym czy zawodowym wybieraj wyłącznie "przekonujący" albo "przekonywający". Forma z wtrąconym "-wu-" pozostaje ryzykowna niezależnie od jej popularności.

Przekonujący argument i inne przykłady użycia w zdaniach

Najczęściej słowo pojawia się w wyrażeniu „przekonujący argument". Poprawna forma słowa „przekonujący" opisuje kogoś lub coś, co wywiera wpływ, sprawia wrażenie prawdziwego lub skutecznie zachęca do przyjęcia jakiegoś stanowiska. Synonimicznie oznacza: niewątpliwy, bezdyskusyjny, wymowny, oczywisty.

Przekonujący argument, dowód, głos

Słowo najczęściej łączy się z rzeczownikami takimi jak argument, dowód czy głos. Zobacz poprawne przykłady:

• Jego argumenty były bardzo przekonujące.
• To nie był zbyt przekonujący występ.
• Uśmiech dziecka okazał się bardziej przekonujący niż słowa.
• Posiadał imponujący dar wypowiadania przekonujących argumentów.

W każdym z tych zdań forma odmienia się przez przypadki i rodzaje, ale rdzeń pozostaje bez wtrąconego „-wu-". To najprostszy test: jeśli słyszysz „przekonywujący", popełniasz błąd kontaminacji.

Odmiana przez przypadki i rodzaje

Imiesłów zachowuje się jak przymiotnik. Odmienia się przez przypadki, liczby i rodzaje. Poniżej odmiana w liczbie pojedynczej rodzaju męskiego, żeńskiego i nijakiego.

We wszystkich formach zachowaj rdzeń „przekonuj-". Dodawaj tylko końcówkę przymiotnikową. Nigdy nie wstawiaj zbędnego „-wu-", bo to właśnie ono tworzy błędną formę „przekonywujący".

Jak zapamiętać poprawną formę przekonujący?

Najprostszy trik: powiedz na głos „on przekonuje". Skoro nie ma formy „przekonywuje", to nie ma też „przekonywujący". Ten most między odmianą czasownika a imiesłowem zapamiętasz w kilka sekund. Poprawna forma słowa przekonujący wynika wprost z formy teraźniejszej czasownika.

Reguła od formy przekonuje

Imiesłów przymiotnikowy czynny tworzy się od tematu czasu teraźniejszego. Wystarczy więc odmienić czasownik i sprawdzić, jak brzmi trzecia osoba liczby pojedynczej. Mówimy „on przekonuje", a nie „on przekonywuje".

Stąd bierze się prosty wniosek. Skoro rdzeń to „przekonuj-", imiesłów brzmi „przekonujący". Dodajesz tylko końcówkę przymiotnikową, nic więcej.

Skojarzenie: nie ma przekonywuje = nie ma przekonywujący

Zapamiętaj równanie w jednym zdaniu: nie istnieje „przekonywuje", więc nie istnieje „przekonywujący". To samo dotyczy drugiej poprawnej formy: „on przekonywa" daje „przekonywający".

Najczęstszy błąd w praktyce to wtrącenie zbędnego -wu-. Właśnie ta zbitka tworzy niepoprawną kontaminację. Kontroluj ją zwłaszcza w mowie, gdzie łatwo o pośpiech.

Pomocna bywa też analogia. Para oddziałujący i oddziaływający działa identycznie: forma „oddziaływujący" jest błędna tak samo jak „przekonywujący". Jeśli zapamiętasz jeden mechanizm, rozpoznasz oba błędy naraz.

Synonimy słowa przekonujący i wersja angielska

Zamiast słowa „przekonujący" możesz sięgnąć po bogaty zestaw wyrazów bliskoznacznych. Poprawna forma słowa „przekonujący" ma kilka odpowiedników, które warto znać, gdy zależy Ci na urozmaiceniu tekstu i uniknięciu powtórzeń.

Synonimy w języku polskim

Do najczęstszych synonimów należą: niewątpliwy, bezdyskusyjny, wymowny, oczywisty oraz sugestywny, wiarygodny i przemawiający do rozsądku. Każdy z nich niesie nieco inny odcień znaczeniowy.

„Sugestywny" podkreśla siłę oddziaływania na wyobraźnię. „Wiarygodny" akcentuje zaufanie. Dobór synonimu zależy więc od kontekstu: inaczej opiszesz argument, inaczej styl wypowiedzi.

Przekonujący po angielsku

W języku angielskim „przekonujący" tłumaczy się najczęściej jako convincing lub persuasive. Trzecim, mocnym odpowiednikiem jest compelling, który podkreśla, że coś wręcz zmusza do uznania racji.

Różnica jest subtelna. „Convincing" opisuje to, co przekonuje faktami. „Persuasive" akcentuje umiejętność nakłaniania. Wybierając angielski odpowiednik, kieruj się tym, czy chodzi o siłę dowodów, czy o zdolność perswazji.

Po polsku pamiętaj tylko o jednym: nigdy nie wstawiaj zbędnego „-wu-", które tworzy błędną formę „przekonywujący".

Szybkie odpowiedzi na najczęstsze wątpliwości

Jak się mówi: przekonujący czy przekonywujący?

Mówimy i piszemy przekonujący. Forma „przekonywujący" jest niepoprawna. Powstała ze skrzyżowania dwóch poprawnych form odmiany czasownika i zawiera zbędne „-wu-". Zgodnie z normą języka polskiego dopuszczalne są tylko „przekonujący" oraz „przekonywający", co potwierdzają NCK i Poradnia PWN.

Czy przekonywujący to błąd?

Tak, to błąd. Słowniki PWN, opracowanie prof. Mariana Kucały i poradnie językowe zgodnie oceniają „przekonywujący" jako formę niepoprawną. To typowa kontaminacja: skrzyżowanie „przekonuje" i „przekonywa". Jedyny wyjątek dotyczy gier słownych, gdzie słowo bywa dopuszczane, lecz pozostaje poza normą ogólną.

Która forma jest poprawna: przekonujący czy przekonywający?

Obie są poprawne. „Przekonujący" pochodzi od formy „przekonuje", a „przekonywający" od „przekonywa". Możesz używać ich wymiennie w tekstach szkolnych, urzędowych i zawodowych. Potwierdza to również Poradnia Językowa Uniwersytetu Wrocławskiego, która jednoznacznie wskazuje obie formy jako zgodne z normą.

Jaki jest synonim słowa przekonujący?

Najczęstsze synonimy to: niewątpliwy, bezdyskusyjny, wymowny, oczywisty. Dodatkowo pasują: sugestywny, wiarygodny oraz przemawiający do rozsądku. Wybór zależy od kontekstu: czy chodzi o siłę dowodów, czy o zdolność perswazji.

Jak napisać poprawnie przekonujący argument?

Pisz „przekonujący argument", zachowując rdzeń „przekonuj-" i dodając tylko końcówkę przymiotnikową. Nigdy nie wstawiaj zbędnego „-wu-". Prosty test: skoro mówisz „on przekonuje", a nie „przekonywuje", to imiesłów brzmi „przekonujący". Ten sam mechanizm rozpoznasz w parze oddziałujący i oddziaływający.

Źródła / Bibliografia

1. nck.pl/projekty-kulturalne/projekty/ojczysty-dodaj-do-ulubionych/ciekawostki-jezykowe/przekonujacy-albo-przekonywajacy – Narodowe Centrum Kultury – Przekonujący albo przekonywający
2. sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/przekonywujacy;10188.html – Poradnia Językowa PWN – hasło 10188 (prof. M. Bańko)
3. sjp.pl/przekonywujący – SJP.pl – przekonywujący (m.in. Poradnia UWr)