Odpowiednia dieta, wizyty u ortodonty i właściwa higiena jamy ustnej nastolatka decydują o tym, czy Twoje dziecko będzie cieszyć się zdrowym uśmiechem jako dorosły. Jak czuwać nad zdrowiem zębów młodego człowieka? Jak wspomóc profilaktykę próchnicy? Wyjaśniamy.
Kiedy pójść z dzieckiem do ortodonty?
Z pierwszą wizyta u ortodonty nie można czekać do momentu, gdy dziecko będzie nastolatkiem. Twoja pociecha powinna była pojawić się na wizycie kontrolnej, gdy zaczęła ząbkować, a najpóźniej w wieku 7 lat.
Istnieją jednak sygnały alarmowe, które powinny skłonić Cię do natychmiastowej wizyty u ortodonty – także z nastolatkiem. Przyjrzyj się swojemu dziecku – zauważasz niesymetryczne rysy twarzy? Może zęby są stłoczone lub przeciwnie – znajdują się między nimi szpary? To sygnały, że czas działać.
Kolejne niepokojące objawy, które zmuszają do wizyty nastolatka u ortodonty to wady wymowy, oddychanie głównie ustami, nadmiernie wysunięta lub cofnięta broda czy dysfunkcja języka. Dobra wiadomość jest taka, że do ortodonty nie potrzebujesz skierowania [1].
Dieta nastolatka w służbie zdrowych zębów
W okresie dojrzewania, kiedy ciało intensywnie rośnie, organizm potrzebuje wielu składników odżywczych. Zbilansowana dieta odgrywa istotną rolę w budowaniu zdrowych i mocnych zębów. Nie ma mowy o pięknym uśmiechu bez odpowiedniego sposobu odżywiania.
W diecie nastolatka w tym kontekście nie może zabraknąć:
- wapnia – to podstawowy budulec zębów i kości. Znajdziesz go w mleku, jogurtach, serach;
- fosforu – „współpracuje” on z wapniem i pomaga wzmocnić szkliwo. Źródła fosforu to mięso, ryby, jaja i orzechy;
- witaminy A i C – są kluczowe dla zdrowia dziąseł i zębów. Witamina A występuje w marchwi, dyni, batatach oraz wspomaga mineralizację szkliwa. Natomiast witamina C znajduje się w cytrusach, kiwi i papryce. Wspiera profilaktykę krwawienia dziąseł.
Zagrożeniem dla zębów są słodycze o kleistej konsystencji, które długo utrzymują się na powierzchni uzębienia oraz napoje gazowane. Te drugie zawierają nie tylko cukier, ale także kwasy uszkadzające szkliwo. Cukry zawarte w tych produktach są pożywką dla bakterii, które tworzą płytkę nazębną. W ciągu zaledwie 15-30 minut po zjedzeniu słodyczy w jamie ustnej powstają kwasy, które demineralizują szkliwo, co prowadzi do próchnicy [2].
Z koli produkty twarde, wymagające dokładnego żucia (np. marchewka, seler) czy owoce o włóknistej strukturze (jabłka), działają jak naturalne „szczoteczki” do zębów. Pomagają one w mechaniczny sposób oczyścić uzębienie z resztek pokarmów.
Higiena jamy ustnej nastolatka – prawidłowa rutyna
Podstawą utrzymania higieny jamy ustnej jest mycie zębów minimum 2 razy dziennie – rano i wieczorem. Czas szczotkowania powinien wynosić przynajmniej 2 minuty.
U nastolatków w większości przypadków sprawdzi się pasta przeciw próchnicy z zawartością fluoru 1450 ppm. Warto, aby zawierała ona też Chitosan MS tworzący warstwę ochronną na powierzchni szkliwa. Ogranicza ona przyleganie bakterii do zębów. Natomiast po 16. roku życia bywa konieczne stosowanie past z większą ilością tego pierwiastka – 5000 ppm. Dotyczy to nastolatków noszących stałe aparaty ortodontyczne i mających zęby podatne na próchnicę [3].
W młodym wieku nie może odpuszczać swojemu nastolatkowi nitkowania zębów. Za pomocą nici dentystycznej usuniesz resztki jedzenia i bakterie z miejsc, gdzie próchnica lubi się rozwijać – z przestrzeni międzyzębowych. Nastolatek powinien nitkować je przynajmniej raz dziennie – przed wieczornym myciem zębów. Rutynę higienizacyjną jamy ustnej dopełnia stosowanie płynu do płukania ust. Warto, aby młody człowiek stosował go raz dziennie – wspomoże to profilaktykę przeciwpróchniczą.
Odpowiednia dieta, higiena i w razie potrzeby leczenie ortodontyczne nastolatka mają jeden cel – zachowanie zdrowego i pięknego uśmiechu przez długie lata. Jeśli będziesz czuwać nad zdrowiem jamy ustnej młodego człowieka, zapewnisz mu mniejsze ryzyko problemów z zębami w przyszłości.
[1] Ortodonta dla dzieci; https://pacjent.gov.pl/zapobiegaj/ortodonta-dla-dzieci, (accessed 09.08.2025).
[2] Herman P, Brukwicka I, Jastrjemska S: Prawidłowa dieta i jej wpływ na jamę ustną. Journal of Clinical Healthcare, 2016; 4, 25-29.
[3] Szczepańska J, Hilt A, Daszkowska M, Marczuk-Kolada G: Zalecenia w zakresie higieny jamy ustnej dla dzieci i młodzieży w kolejnych grupach wiekowych; https://ptsd.net.pl/wytyczne/ (accessed 09.08.2025).
