Marek Klecel: Kto miałby przepraszać za Marzec 1968 roku? Trwa kampania o treści: cała Polska zawsze antysemicka!
Złoty tydzień

Marek Klecel: Kto miałby przepraszać za Marzec 1968 roku? Trwa kampania o treści: cała Polska zawsze antysemicka!

Gdańsk, marzec 68. Hall Politechniki Gdańskiej po wiecu. Gdańsk, marzec 68. Hall Politechniki Gdańskiej po wiecu.
Zapowiada się jednak jakaś kampania. Kampania antysemicka? Nie, kampania antyantysemicka w atmosferze dość pogromowej tylko w drugą stronę. Pod różnymi hasłami, ale o jednej wspólnej treści: cała Polska zawsze antysemicka!

Czytam zapowiedź przedstawienia w Teatrze Polonia Krystyny Jandy (nazwa teatru coraz mniej aktualna), opartego na wspomnieniach Sabiny Baral pt. „Zapiski z wygnania 68” i takie oto słowa, które zapewne padną ze sceny: „Ile cierpienia można znieść, zanim się nie oszaleje. Powychodzili z lasów, z dziur w ziemi, z szaf, piwnic i strychów. Wyszli półżywi z obozów, wrócili z Syberii i Kazachstanu do domu, do Polski. A potem przez następne 23 lata nie wyjechali. (…) Chcieli mieszkać tutaj, tu gdzie urodzili się ich rodzice i gdzie się urodziły ich dzieci – my. Po wojennej gehennie, po latach cierpień i strachu, mimo wszystko zdecydowali, że Polska to ich kraj. I tych ludzi po 1968 roku Polska wyrzuciła”.

Spóźnione gry marcowe

Mocne słowa, wyobrażam sobie, jak dramatycznie zabrzmią wypowiadane ze sceny w odpowiednim, obliczonym na wywołanie wzburzenia, wykonaniu aktorskim. Słowa mocne, tyle że nieprawdziwe. Bo o co w nich chodzi, jak można połączyć doświadczenie Holokaustu, gett i obozów śmierci w czasie wojny z przymuszeniem, powiedzmy, do emigracji na Zachód przez władze PRL po 1968 roku? Chyba że chodzi tu o stworzenie pewnego wrażenia, że istnieje ciągłość represji wobec Żydów, według schematu Jedwabne – Kielce 1946 – Marzec 1968, czyli w zupełnie różnych sytuacjach, co miałoby oznaczać, że Polska nie tylko współodpowiada za Holocaust, o czym coraz częściej słyszymy, ale że dokonywała go, jak słychać w niektórych opiniach żydowskich, także po wojnie. Pomysł karkołomny, obliczony, być może, na wzburzanie emocji i wywoływanie złych reakcji. Trudno jednak poprzestawać w tej sytuacji na emocjach, często słusznych subiektywnie, trzeba odwołać się do wiedzy historycznej i politycznej, zwłaszcza że wydarzenia sprzed 50 lat pozostają trudne do zrozumienia lub w ogóle nieznane dla młodszych pokoleń, pozbawionych raczej edukacji historycznej.

A więc jaka to Polska ich wyrzuciła po 1968 roku? Tylko teraz już poważnie, konkretnie, faktograficznie, bez ogólników i grania na emocjach, że to znów ta cała Polska antysemicka jest winna, bez tej mantry powtarzanej do znudzenia, bez szantażu kneblem antysemityzmu, który można wciskać każdemu każdego za nie wiadomo co. Czy to nie ta Polska stworzona na bagnetach Armii Czerwonej i NKWD, po wymordowaniu tysięcy Polaków i uwięzieniu dalszych, którzy nie godzili się na sowiecki system komunistyczny, Polska sowiecka budowana przez stalinowską agenturę – Bieruta, Bermana, Minca, Zambrowskiego, przy usilnym wsparciu oprawców w rodzaju Goldberga-Różańskiego, Fejgina, Światły, Brystigierowej i wielu podobnych, a też zwerbowanych polskich, niestety, śledczych, sędziów, katów. Taka Polska upozorowana wobec świata na kraj suwerenny jako Polska Ludowa, po eksterminacjach lat 40. i 50. strzelała przed 1968 rokiem do Polaków w Poznaniu w 1956 roku i później w Trójmieście w 1970 roku, a także w stanie wojennym w 1981 roku. W 1968 roku w wyniku wewnętrznych porachunków ekip stalinowskich i gomułkowskich z Moczarem, ale i z Jaruzelskim, rozgrywanych przez Moskwę, po protestach studenckich w 8 marca, władze PRL zarządziły wyjazd kilkunastu tysięcy Polaków pochodzenia żydowskiego, przy czym wielu innych pozostało jednak w kraju, co oznacza, że nie był to nakaz bezwzględny. Trzeba tu przypomnieć, że po stanie wojennym w 1981 roku władze Jaruzelskiego i Kiszczaka zmusiły do wyjazdu na emigrację o wiele większą grupę działaczy Solidarności. Za te wszystkie represje w czasach PRL odpowiadają władze komunistyczne, które broniły w każdy możliwy sposób panowania sowieckiego systemu w Polsce. Jeśli więc Żydzi, którzy wtedy wyjechali, mają żal i pretensje do kogokolwiek, to przede wszystkim, powinni zrozumieć ówczesną sytuację Polski i winić władze komunistyczne z sowieckimi, a teraz rosyjskimi na czele. Trzeba zrozumieć, że każdy, kto był wtedy tylko podejrzany o niechęć wobec systemu komunistycznego, mógł być represjonowany i napiętnowany.

Na spotkaniu w Muzeum Żydów Polskich Polin z okazji 50 lat Marca 1968 roku, zamiast o tym, co się wtedy wydarzyło, słyszę bzdury, że teraz też grozi Marzec 1968, cokolwiek miałoby to znaczyć, bo Jarosław Kaczyński, podobnie jak wtedy Gomułka, wypuścił dżina antysemityzmu z butelki i zapanuje on wkrótce w narodzie (jeśli go tam nie ma od zawsze). Dalej podobne „mądrości”, że Prawo i Sprawiedliwość jest spadkobiercą PZPR, czyli partii komunistycznej w PRL, co miało być parafraza równie niemądrego, zupełnie nieprawdziwego stwierdzenia Miłosza, że Partia (PZPR) jest spadkobiercą przedwojennej formacji narodowej ONR. Zestawienie tych przeciwieństw, ruchu narodowego i partii komunistycznej pochodzenia sowieckiego to doprawdy marna demagogia. Choć chodziło zapewne o odkrycie rzekomo wspólnego wątku, czyli odwiecznego, mitycznego antysemityzmu. Ciekawe tylko, czy w początkach PZPR, w latach 40., kiedy jedną trzecią kierownictwa Urzędu Bezpieczeństwa stanowili komuniści żydowscy, też da się odnaleźć jakiś antysemityzm. A czy teraz, w 2018 roku mamy jakieś podobne choćby represje?

Nieśmiertelny antysemityzm

W przygotowywanych na 8 marca spotkaniach, sesjach, imprezach wyczuwa się zarówno atmosferę oczekiwania, jak i oskarżenia. Przypominane teraz zdjęcia, filmy z tych wydarzeń, przemówienia Gomułki i innych przedstawicieli PZPR, wiece poparcia dla Partii organizowane masowo w zakładach pracy, mają przekonywać dziś, że były to jasne objawy i dowody powszechnego polskiego antysemityzmu, który miał być ostateczną przyczyną wydalenia Żydów z kraju. Kto nie żył wtedy w PRL, ten nie wie, że były to rytualne w komunizmie wiece, organizowane odgórnie, zarówno w celach integracyjnych, jak i dla obrony linii partyjnej i panującej władzy przeciw różnym, wyimaginowanym często wrogom, co nie miało żadnego społecznego, realnego znaczenia. Na wiecach marcowych spędzani przez aktyw partyjny robotnicy trzymali transparenty z hasłami, których często nawet nie rozumieli, takie jak „Syjoniści do Syjonu”, a też przez nieporozumienie „Syjoniści do Syjamu”. Większość społeczeństwa nie orientowała się, że są to jakieś rozgrywki partyjne, podobnie jak nie było wtedy w młodszych pokoleniach myślenia w kategoriach „Żydzi”, „Polacy”, a o „wrogiej działalności syjonistycznej” można się było dowiedzieć tylko z kampanii prasowej „Trybuny Ludu” czy z partyjnych referatów.

Protesty studenckie 8 marca w obronie usuniętych z uczelni kolegów rozszerzył się na inne miasta i objął też inne środowiska młodego pokolenia. Później okazało się, że był to protest następnego po 1956 pokolenia przeciw systemowi komunistycznemu, jego represjom i cenzurze (trudno powiedzieć, że protesty przeciw zdjęciu przedstawienia „Dziadów” czy protesty intelektualistów miały podłoże antysemickie). Jak dziś oblicza się, więcej wtedy aresztowano i poddawano śledztwom młodych robotników niż studentów. Niewątpliwie protesty te miały też związek z Praską Wiosną, próbą reformowania komunizmu w Czechosłowacji, które zostały zduszone pół roku później przez inwazję wojsk obozu komunistycznego, w której brały udział także oddziały LWP pod dowództwem Jaruzelskiego.

Kto ma kogo przepraszać?  

Dzisiejsze oczekiwanie, że obecne polskie władze miałyby wziąć na siebie odpowiedzialność za represje państwa komunistycznego, które nigdy nie miało zamiaru dopuścić do jakiejkolwiek suwerenności kraju, mogłoby uchodzić za absurdalną pomyłkę lub prowokacyjne oskarżenie, że za ówczesną kampanię antysemicką odpowiada także całe polskie, ubezwłasnowolnione i zniewolone, społeczeństwo, że ma ono współudział w represjach (czy to też czegoś nie przypomina) wobec Żydów i w ich wydaleniu z kraju. Trzeba było żyć w tych czasach, by wiedzieć, że w totalitarnym państwie, jakim była jednak PRL, głos społeczeństwa nie miał przeważnie żadnego znaczenia czy wpływu na polityczny bieg wydarzeń, a każdy obywatel był wystawiony na represje, jeśli negował racje ustroju komunistycznego lub był o to podejrzewany. Aparat państwa komunistycznego budowany od lat 40. sprawnie opanował całe życie publiczne, cenzurował, manipulował i już wtedy wytwarzał wirtualną rzeczywistość socjalistyczną (słowa komunizm w Polsce jednak unikano), która nawet po kryzysach czy załamaniach wracała do 1989 roku do swego panowania.

Czy społeczeństwo polskie mogłoby w 1968 roku samodzielnie, by tak rzec, wypędzić Żydów z Polski bez udziału państwa komunistycznego PRL. Czym kończyły się najmniejsze próby protestu, takie jak w marcu, a także większe jak zmiany polityczne w czasie Praskiej Wiosny, okazało się wkrótce, półmroku później, gdy nastąpiła inwazja na Czechosłowację sił Układu Warszawskiego, w tym także oddziały LWP pod dowództwem Jaruzelskiego. Czy za tę inwazję na Czechy i Słowację mielibyśmy też przepraszać, bo to podobna sytuacja, skoro Jaruzelski był polskim komunistą. Sam zresztą nigdy nie przeprosił za to, co zrobił.

Jeśli więc ktoś mógłby wziąć odpowiedzialność za tamte wydarzenia i przepraszać za krzywdy, których rzeczywiście doznali Polacy pochodzenia żydowskiego, ci którzy nie chcieli wyjeżdżać, a zostali faktycznie wyrzuceni, to mogliby to zrobić tylko spadkobiercy ustroju komunistycznego i PZPR, formacje postkomunistyczne, które przecież nie zniknęły po 1989 roku, przeciwnie po Okrągłym Stole rządziły w III RP, nie wyrzekły się związków z PRL, broniły jego przywódców jak niepodległości, chociaż PRL nie była suwerennym krajem. Ci nawet powinni przeprosić, złożyć wyrazy ubolewania za wszelkie represje komunistyczne, ale jak dotąd nie widać, by się do tego kwapili. Choć faktycznie nie wiadomo, jak by to mieli zrobić, kiedy trzeba by przeprosić tę część byłej lewicowej opozycji, która właśnie rodziła się w marcu 1968, jeżeli ona dziś rozgrzeszyła już wielu komunistów w rodzaju Kiszczaka czy Jaruzelskiego, tego, który był jednym z głównych, obok Gomułki i Moczara, sprawców czystek antysemickich w wojsku od 1968 roku aż do lat 80. W oskarżeniach o antysemityzm akurat Jaruzelskiego jakoś się pomija, choć to może i zrozumiałe, skoro dla postkomunistycznej części „marcowej opozycji” stał się on „człowiekiem honoru”. W każdym razie poszkodowani w różny sposób przez władze komunistyczne nie mogą przepraszać za to, co one robiły, bo to byłby absurd. Ofiary miałyby wtedy przepraszać za sprawców.

Dekonstrukcja antysemityzmu?

Jednym słowem mit założycielski pierwszej opozycji w Polsce, zbudowany na protestach marca 1968 roku, a zarazem oparty na założeniu odwiecznego polskiego antysemityzmu, wygląda na tyle karkołomnie i sprzecznie, że nie da się chyba dłużej utrzymać niż obchody 50 rocznicy. Wypada poza tym dość groteskowo, bo ta opozycja to właściwie rewizjonizm (strach pomyśleć, że Gomułka trafnie to nazywał), czyli poprawianie komunizmu na socjalizm bez odrzucenia zbrodni komunizmu. Był to może już pierwszy postkomunizm, ale nadal w duchu demagogicznej i demiurgicznej uzurpacji, w nieustannej rewolcie i walce politycznej.

50 lat po wiecu na dziedzińcu Uniwersytetu Warszawskiego 8 marca mogłaby się odbyć jakaś rekonstrukcja owych wydarzeń, oczywiście spokojna i umiarkowanie teatralna, bez autobusów niby z aktywem robotniczym, bez pałek ZOMO, które wtedy w oficjalnym, państwowym Dniu Kobiet spadały równo na plecy studentek i studentów, rekonstrukcja ale bez tła Dworca Gdańskiego. Nie wiadomo jednak, jak się ostatnio dowiadujemy, czy mogłaby w niej wystąpić Irena Lasota, która wtedy odczytywała protestacyjną rezolucję w obronie relegowanych kolegów. Zamiast rekonstrukcji nastąpi więc zapewne dekonstrukcja, dwa osobne wiece, czy też skromniejsze spotkania, osobno z udziałem Adama Michnika, osobno Ireny Lasoty. Czy tu też były czynne i winne jakieś inne (antysemickie) szatany?       

 

Marek Klecel

Autor jest publicystą miesięcznika „Wpis”. Więcej tekstów autora można znaleźć w aktualnym numerze „Wpisu”.

Numer 2/2018

Wiara Patriotyzm i Sztuka

Numer 2/2018

 


 

 

 

Komentarze (0)

  • Podpis:
    E-mail:
  • Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników serwisu. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za ich treść. Wpisy są moderowane przed dodaniem.

Zamknij X W ramach naszego serwisu stosujemy pliki cookies. Korzystanie ze strony bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym.